تعریف و کاربرد برج نوری
برج نوری یک دکل چندوجهی فولادی (معمولاً ۶ تا ۱۲ وجه) با سبد/هد پروژکتور در ارتفاع بالاست که برای ایجاد روشنایی وسیع و یکنواخت در محوطههای بزرگ بهکار میرود: میدانها و پارکها، کارگاهها و پروژههای عمرانی، پایانهها و بنادر، پارکینگهای وسیع، ورزشگاهها و فرودگاهها. ارتفاع معمول: ۶ تا ۳۰ متر؛ طراحی بر اساس باد، خاک، استانداردهای روشنایی و نیاز پروژه انجام میشود.
انواع برج نوری
1) برج نوری ثابت
با نردبان: دسترسی تعمیراتی با قفس ایمنی در ارتفاعهای بالاتر یا محلهایی که بالابر در دسترس نیست.
بدون نردبان: دسترسی با بالابر؛ مناسب ارتفاعهای متوسط/کم یا سایتهای دارای تجهیزات دسترسی.
2) برج نوری متحرک (هد بالارونده)
گیربکس دستی: اقتصادی برای ارتفاعهای پایینتر (مثلاً ۶ تا ۱۲ متر) و وزن کم هد.
گیربکس برقی: مناسب ارتفاعهای بالاتر یا وزن/تعداد پروژکتور زیاد؛ سرعت و ایمنی بیشتر.
3) برج نوری استادیومی
هد یکطرفه/خطی برای تمرکز نور در یک جهت (زمین ورزشی، محوطه صنعتی خاص)؛ در نسخههای ثابت و متحرک عرضه میشود.
4) برج نوری سیّار (موبایل)
مجهز به ژنراتور/تریلر برای پروژههای موقت یا نقاط فاقد برق سراسری.
اجزا و مشخصات فنی استاندارد
بدنه (ST37): چندوجهی، اورلَپی یا فلنجی، ضخامت متناسب با ارتفاع/بار (معمولاً ۳ تا ۶ میلیمتر).
پوشش ضدخوردگی: گالوانیزه گرم با ضخامت لایه معمول ≥ ۷۰ میکرون؛ (در پروژههای خاص میتوان رنگ صنعتی/اپوکسی افزود).
بیسپلیت و لچکی: انتقال مطمئن نیرو به فونداسیون؛ کیفیت جوش و ابعاد طبق محاسبات سازهای.
هد/سبد: دایرهای یا خطی؛ ظرفیت ۴ تا ۲۴ پروژکتور (و بیشتر در پروژههای خاص).
سامانه بالابر: وینچ دستی یا الکتروگیربکس + سیمبکسل فولادی گالوانیزه (ایمنی ≥ ۶ برابر بار).
تابلو برق: کلید اتوماتیک/کنتاکتور، حفاظت نشتی، ساعت نجومی/فوتوسل برای ON/OFF خودکار.
ایمنی الکتریکی: صاعقهگیر، ارت با مقاومت کمتر از ۱۰Ω، چراغ هشدار رأس با IP65.
پیچومهره: کلاس مناسب (مثلاً 8.8) با گشتاور سفتکاری کنترلشده.
انتخاب منبع نور: LED یا متالهالید؟
LED صنعتی: بهرهنوری 120–160 lm/W، روشنشدن لحظهای، طولعمر 50–70 هزار ساعت، CRI با کیفت مطلوب و CCT قابل تنظیم، مصرف پایین و نگهداری کم.
متالهالید/HID: شدت نور نقطهای مناسب ارتفاعهای خیلی بلند، اما گرم شدن چند دقیقهای، مصرف و گرمای بیشتر، نگهداری پرهزینهتر.
جمعبندی: برای ۹۰٪ پروژهها، LED صنعتی با لنز و زاویه پخش صحیح بهترین انتخاب اقتصادی/عملیاتی است.
چکلیست انتخاب حرفهای
کاربری و استاندارد هدف (لوکس، یکنواختی، خیرگی)
مساحت و هندسه سایت (دایرهای/مستطیلی/نامنظم)
ارتفاع بهینه و زاویه نصب پروژکتورها
نوع پروژکتور و توان کل (قیود برق/دیزل)
باد مبنا، اقلیم و ریسک خوردگی (تصمیم پوشش)
دسترسی تعمیراتی (ثابت/متحرک، دستی/برقی)
فونداسیون و انکر بولت (قطر، آرایش، کاورینگ)
ایمنی الکتریکی (ارت، صاعقهگیر، IP تجهیزات)
سناریوی بهرهبرداری (ساعت نجومی، فتوسل، BMS)
بودجه کل چرخه عمر (CAPEX + OPEX)
فاصلهگذاری، پوشش و زاویه تابش
جدول پیشنهادی ارتفاع ↔ شعاع پوشش تقریبی
(برای پروژکتور LED صنعتی با لنز مناسب و تنظیم زاویه استاندارد؛ مقدارها تقریبی و وابسته به توان/زاویه پخش هستند)
| ارتفاع برج | شعاع پوشش تقریبی | مساحت پوشش تقریبی |
|---|---|---|
| ۶ متر | 10–15 متر | 300–700 m² |
| ۹ متر | 12–18 متر | 450–1000 m² |
| ۱۲ متر | 25–30 متر | 1800–2800 m² |
| ۱۸ متر | 35–45 متر | 3800–6400 m² |
| ۲۵ متر | 40–50 متر | 5000–7800 m² |
| ۳۰ متر | 45–55 متر | 6300–9500 m² |
زاویه نصب پیشنهادی پروژکتور
۶–۹ متر: ۱۵–۳۰°
۱۲–۲۰ متر: ۱۰–۲۰°
۲۰+ متر: ۵–۱۵° (نور بازتر، ملایمتر)
فاصله بین برجها (قواعد تجربی)
شهری/پارکی: ۲۵–۵۰ متر
پارکینگ/صنعتی: ۳۰–۶۰ متر
حاشیه/روستایی: ۵۰–۱۵۰ متر
طراحی نهایی باید با شبیهسازی روشنایی (لوکس و یکنواختی) تأیید شود.
هزینه و عوامل مؤثر بر قیمت
ابعاد سازه (ارتفاع، قطر دهانهها، ضخامت قطعات)
پوشش (گالوانیزه گرم معمولاً گرانتر و با دوامتر از رنگ تنها)
نوع هد و سیستم بالابر (متحرک برقی > دستی > ثابت)
تعداد/توان پروژکتورها و برند درایورها/LED
تابلو برق و اتوماسیون (ساعت نجومی، فتوسل، محافظتها)
فونداسیون و انکربولت (پیشساخته یا درجا)
حمل و نصب، اقلیم و دسترسی سایت
نصب ایمن و نگهداری دورهای
نصب
اجرای فونداسیون طبق نقشه (عیار بتن، قفس آرماتور، تراز صفحهکفی)
کاورینگ مناسب انکربولت و کنترل فاصله مرکز تا مرکز
نصب بدنه اورلپی/فلنجی با گشتاورکنترل
استقرار هد، کابلکشی داخلی، تست عملکرد بالابر
همراستاسازی پروژکتورها، تست لوکس شبانه
تحویل با «چکلیست ایمنی و برق» + صورتجلسه
PM ماهانه/فصلی
بازدید وینچ/سیمبکسل (زنگزدگی، روانکاری)
سفتی پیچها، ترکدیدگی پوشش، آببندی درزها
نظافت لنزها، صحت کار تایمر/فوتوسل
مقاومت ارت، سلامت چراغ خطر و صاعقهگیر
۵ خطای رایج (و راهحل)
انتخاب ارتفاع غلط → تست روشنایی + جدول ارتفاع/زاویه
پوشش نامتناسب با اقلیم → گالوانیزه گرم برای مناطق خورنده
عدمتوجه به دسترسی سرویس → هد متحرک در سایتهای محدود
زاویهدهی نادرست → تنظیم لبهبهلبه و تست در شب
بیتوجهی به ارت/صاعقه → اجرای ارت < ۱۰Ω + میله رأس
سوالات متداول (FAQ)
۱) برج نوری برای پارک ۵ هزار مترمربعی چه ارتفاعی مناسب است؟
معمولاً ۱۲–۱۸ متر با ۶–۱۲ پروژکتور LED (بسته به لوکس هدف و هندسه پارک).
۲) برج ثابت بهتر است یا متحرک؟
برای سرویس سریع و بدون بالابر: متحرک؛ برای امنیت/کاهش دسترسی عمومی یا بودجه محدود: ثابت.
۳) چند وات نور لازم دارم؟
به لوکس هدف، ارتفاع، زاویه لنز و تعداد برجها بستگی دارد. برآورد اولیه با نرمافزار روشنایی انجام میشود.
۴) درجه حفاظت مناسب چیست؟
برای تجهیزات رأس برج، IP65 گزینهٔ متداول و کافی برای فضای باز است.
۵) آیا روشنوخامی خودکار ممکن است؟
بله؛ با ساعت نجومی یا فوتوسل در تابلو برق.
۶) فاصله استاندارد بین دو برج چقدر است؟
بسته به کاربری ۲۵ تا ۱۵۰ متر؛ طراحی نهایی با شبیهسازی تأیید میشود.
۷) آیا LED همیشه بهتر از متالهالید است؟
برای اغلب پروژهها بله (مصرف کمتر، عمر بیشتر، روشنشدن آنی). در ارتفاعهای خیلی بلند/نیازهای خاص، HID هم بررسی میشود.
۸) نصب نیاز به مجوز دارد؟
در فضاهای عمومی معمولاً بله؛ قبل از اجرا با مرجع محلی هماهنگ کنید.
